Pencak Silat Perisai Diri Senam

De Clurit

Door: J.E.van der Geugten

  • Pagina 1
  • Pagina 2
  • Pagina 3
  • Pagina 4
  • Alles

Wat is eigenlijk een clurit?
Het eigenlijk een gereedschap om dagelijkse dingen mee te doen, bijv. om gras te maaien of takken / hout ermee te kappen.

In vroegere tijden was deze vorm van clurit een wapen en soms een familie bezit. In het jaar 1960 gingen nog veel Madurese mannen met een clurit over straat lopen, gewoon als zelfverdedigingswapen (selfdefence). Zelfs als ze naar een bruidloft gingen droegen ze de clurit bij zich.

De clurit is met zijn mooie vorm, heeft de vorm van een kippen veer, een specifiek Madurees wapen en behoort tot de Madurese bevolking.

Het Eiland Madura

Madura is een eiland die ten Noorden ligt van Oost Java. Eiland Madura is ongeveer 5.250 km groot en heeft ongeveer 4 miljoen inwoners. Wel krap voor zo'n eiland.

Het eiland is niet vruchtbaar en droog en dus niet geschikt voor agrarische doeleinden. Door deze situatie gaan veel Madurezen naar buiten om een beter bestaan op te bouwen. De grote groepering Madurezen zijn op Java, maar in de loop der tijd is Kalimantan een grote trekpleister geworden, omdat er veel meer mogelijkheden zijn. Aangezien Madura niet agrarisch genoeg is weet Madura zich te redden om de economie op te bouwen door zeezout te winnen. Zo is Madura de grootste zeezout winning van Indonesia geworden. In Sumenep is de grote zout fabriek van Indonesië.

Het eiland Madura ligt ten Oosten van Surabaya het is ongeveer 30 tot 45 minuten oversteken met een ferry of een boot die door een buitenboordmotor aangedreven wordt. De afstand van Surabaya is ± 5 km. Over deze afstand heeft Indonesië een plan gemaakt om een brug te laten bouwen. Plannen zijn gemaakt en op 20 Augustus 2003 is het startsein gegeven door de toenmalige president Megawati Sukarnoputri. De kosten zijn geraamd op 5.270 miljard rupiah (Indonesische munt eenheid) en het moet eind 2008 klaar zij.

Zij hebben de brug een mooie naam gegeven: Jembatan Suramadu (Suramadu Brug). Even vrij vertaald Jembatan = brug en Suramadu = een afkorting van Surabaya en Madura, het wordt een gigantische groot project.

Wat het landschap van Madura betreft, het is vlak en eigenlijk niet zo in trek voor de meeste toeristen ter vergelijking met andere delen van Indonesië. Alleen heeft eiland Madura toch nog iets moois om de toeristen te vermaken, het heeft namelijk de Karapan Sapi, een soort stieren race. Ze laten gewoon de stieren racen en de stieren worden bemand met diegene die de stier moet besturen en moedigen aan om zo snel te rennen tot aan de finish. Een paar dagen voor de race begint worden de stieren eerst verwend, ze krijgen goed te eten en te drinken en zelfs moeten de stieren soms wat bier drinken of iets wat met alcohol is met soms de bijbehorende rauwe kippeneieren. Al deze dingen doen ze om de stieren goed sterk te maken en om ze snel te kunnen laten rennen.

Er zijn mooie en schone stranden, zwemmen moet je naar Pantai Camplong in Sampang en lekker eten vooral de soto of saté Madura. Specialiteit sop kaldu sumsum sapi / runder mergbeen (soep).

Als Madurakenner moeten we weten wie de grootheden / helden van Madura zijn, dat zijn o.a. Raden Wijaya en Pak Sakera.

En natuurlijk wat namen uit de geschiedenis van Madura. Hierbij een lijst van vorsten die toentertijd eiland Madura hebben geregeerd.

  • Kiai Pratahu Penembahan Lemah Duwur 1531-1592, vader van:
  • Pengeran Tengah 1592-1621, een familielid van:
  • Pengeran Mas 1621-1624, vader van:
  • Panembahan Tjokro di Ningrat IX Sultan van Bangkalan 1847-1862, vader van.
  • Panembahan Tjokro di Ningrat X Sultan van Bangkalan 1862-1882

En vanaf 1882 is eiland Madura onder het koloniale bewind van de Hollanders, maar nu is het een deel geworden van Indonesië en behoort tot Oost Java. Nu wordt Madura zelf in vier provincies gedeeld:

  1. Provincie Bangkalan
  2. Provincie Sampang
  3. Provincie Pamekasan
  4. Provincie Sumenep

De Taal

De taal is Madurees (Bahasa Madura) maar de Bahasa Indonesia is toch de gangbare taal in zowat heel Indonesië. Onderling praten ze nog wel de Madurese taal. Vanaf eiland Madura (het middelpunt), Pasuruan, Surabaya, Malang tot en met Banyuwangi, Kangean Eiland, Masalembo Eilanden en het Eiland Kalimantan strekt de Madurese taal.

Het Volk

Madurezen zijn een vredelievend volk, maar zij zijn gauw op hun tenen getrapt en gedragen zich in vele ruzies agressief, durven veel, in heel wat opzichten zijn ze hard, staan heel sterk in hun geloof (moslim), gaan vaak verplaatsen naar een andere streek / plaats om het geluk van het leven te zoeken (merantau). Als vriend echt betrouwbaar, ze gaan voor je door het vuur. Zij deinzen niet terug om hun eer te verdedigen, de eer hoog te houden en in de meeste gevallen door onenigheid of ruzies dat gepaard gaat met elkaar uit te dagen. Naar mate de ruzies oplopen grijpen ze gauw naar een clurit vaak tot de dood. Wat we moeten weten is dat een clurit heel puntig en vlijmscherp is als een scheermes.

Een gevecht op leven en dood om alleen de eer hoog te houden doen ze als ze zich beledigd voelen of als je aan één van de familieleden komt en soms worden ook familiedrama's uitgevochten met de clurit. Deze soort gevechten één tegen één wordt carok genoemd, vechten met een clurit tot de dood erop volgt. Clurit en carok zijn twee elementen die je niet zomaar van elkaar kunt scheiden. Clurit en carok is één geheel en het symboliseert het nationale bezit van het volk Madura, durven en niet bang voor de dood. Wat vaak een Madurees zegt: "Otang pesse mbayar pesse, otang pate mbayar pate". Bhs Indonesia: "Hutang uang bayar uang, hutang nyawa bayar nyawa.". Vrij vertaald: "Als je geld verschuldigd bent, moet je met geld terug betalen als je een leven verschuldigd bent moet je met een leven terug betalen."

Maar tegenwoordig wordt carok bijna niet meer gedaan nog wel in bepaalde streken of dorpen van Madura. Nu is de regering van Indonesië strenger. Het optreden van de wet wordt steeds strakker en aangepast zij verbieden de mensen om met een clurit over straat te lopen of bij zich te dragen ter voorkoming dat er dodelijke slachtoffers vallen bij een ruzie.

Geschiedenis van de clurit en de carok.

Toen het eiland Madura nog door de Nederlanders waren bezet (gekolonialiseerd) heeft Madura één van de grootste suikerplantages. Suiker die gemaakt wordt van suikerriet (tebu) en de werkers in zo'n plantage hebben een gereedschap bij zich om ze te gebruiken om de suikerriet tuinen te bewerken voor onderhoud. In deze tuinen is de clurit (celurit) nog steeds een gereedschap die dagelijks gebruikt wordt om gewoon te gaan werken in de suikerriet tuinen. Dus niet als wapen.

Maar toen een ene Pak Sakera een voorman (mandor tebu) die het niet altijd eens is met het beleid van de Nederlanders, die als bezetters optreden altijd in conflict waren met Pak Sakera. Aangezien de Nederlanders als bezetters waren en Pak Sakera niet gelukkig is om samen te werken. De bezetters kregen meer tegenwerking en niet zelden ontstonden er hevige ruzies.

Pak Sakera is geboren en grootgebracht in een omgeving van gelovigen (santri) en hij zelf is erg gelovig (moslim) en hij vindt niet dat de Nederlanders Madura mogen bezetten en kolonialiseren en gaat op zijn manier de Nederlanders tegenwerken en verjagen. De strijd was helaas tevergeefs en Pak Sakera wordt gepakt en krijgt de doodstraf, hij is opgehangen en ter dood veroordeeld in Pasuruan (Oost Java). Wordt in een klein plaatsje Bangil begraven (een streek Bekacak / Kelurahan Kolusari - een streek ten Zuiden van Bangil).

Heel dapper van hem, want Pak Sakera heeft de clurit eerst als gereedschap gebruikt en daarna als wapen om tegen de bezetters te vechten. Op dat moment beschouwen de Madurezen hem als een held en naar aanleiding van dit gebeuren staan alle Madurezen op en doen Pak Sakera na de bezetters te verjagen en alleen gewapend met de clurit gaan ze ten strijde.

De clurit is nu geen dagelijks gereedschap meer, maar een wapen en krijgt een andere wending. De clurit is nu een nationale symbool voor durf en eigenwaardigheid van het Madureze volk. Ook is de clurit traditioneel van het volk en dient gerespecteerd te worden. Deze traditionele wapen is in zijn vorm erg uniek, want het lemmet is gebogen en er zijn verschillende soorten die een gebogen lemmet hebben zoals de Javaanse sikkel (arit), kujang (Sundanees / West Java).

Vechten met de clurit.

Carok, noemt de Madurees vechten met de clurit. De clurit is een gewild wapen om een ruzie uit te vechten, nogmaals het is één tegen één en een vijand wordt niet van achteren aangevallen (nyelep) want de Madurees vindt dat laag en laf.

Mon lo' bangal acarok ja' ngoko oréng Madure' - Bahasa Madura.

Jika tidak berani carok jangan mengaku diri orang Madura - Bahasa Indonesia.

Het maken van een clurit.

Algemeen wordt een clurit gesmeed van een soort metaal / ijzer die afkomstig is van heel wat dingen: ijzer van een gesloopte brug, afgedankte auto met bladveren, treinrails die niet meer gebruikt worden (als het maar ijzer is) en op uitzonderingen na zijn ze gemaakt van roestvrij staal / stainless steel metaal.

De procedure bij het maken van een clurit is bijna hetzelfde als bij het maken van een parang (kapmes). De maker moet eerst goed uitzoeken met wat voor soort metaal hij het wil gaan maken.

Is het veel in aantal van dezelfde soort of is het alleen maar één met speciale wensen van een klant, het is allemaal verschillend, dus moet er goed opgelet worden bij het selecteren van het juiste metaal. Soms hebben klanten uit één lopende wensen en de maker probeert het allemaal naar hun zin te geven. Voor die gaat beginnen gaat hij (pandé = smid) in heel wat gevallen eerst bepaalde dagen vasten en offers brengen (selamatan) dan beginnen het metaal goed reinigen, in bepaalde lengtes snijden dan pas beginnen. Vuur wordt aangestoken door zijn assistenten en meestal zijn zij allemaal families.

De vak en de kunst van het maken gaat van vader op zoon de generaties door. Het vuur wordt aangewakkerd door enorme grote blaasbalken en gaat de maker de ijzer stukken één voor één bewerken. Verwarmen daarna in vorm maken en als de vorm juist is wordt het afgekoeld en vervolgens afgewerkt, gepolijst, geslepen mooi gemaakt met allerlei figuren in het lemmet (bilah). De clurit die apart is wordt dan ook heel apart onder handen genomen met meer aandacht.

Er zijn twee soorten clurits:

  1. Clurit van goed kwaliteit: is een clurit gemaakt van goed metaal (bijv. roestvrij staal).
  2. Clurit van minder kwaliteit: is een clurit van gewoon ijzer en gaat gauw roesten.

Van de vorm zijn er twee sooren:

  1. Clurit Bulu Ayam (Wulu Pitik - Kippen Veer)
  2. Clurit Kembang Turi (Turi - Turi Bloem)

De handvat (hulu) is gemaakt van diverse soorten hout o.a:

  1. Kayu Jambu Klutuk
  2. Kayu Asem (Tamarinde Hout)
  3. Kayu Kembang (Bloem Hout)
  4. Kayu Stingi (Stingi Hout / dit soort hout vind je alleen op het Eiland Bawean / ligt ten Noorden van Surabaya)

Aan de onderkant van de handvat ronddom is zowat een gleuf gesneden zo ongeveer 2 cm diep (cukilan / ulir). Helemaal aan de onderkant van de handvat is een stuk touw in de vorm van een lus ±15 cm op de clurit ergens op te hangen of te binden / bevestigen. Om te weten wat de maten zijn, maat no. 1 is de grootste en langste afmeting, maat no. 5 is de kleinste.


Clurit / Mooi en Fijn Afgewerkt

  1. Bilah Clurit, (Lemmet mooi bewerkt)
  2. Sarung Clurit, (Leren Beschermer / een soort hoes)
  3. Hulu, (Handvat van hout)
  4. Cukilan / Ulir, (Gleuf)


Clurit / Goed Afgewerkte

  1. Bilah Clurit, (Lemmet Goed)
  2. Sarung Clurit, (Leren Hoes)
  3. Hulu, (Handvat van hout)
  4. Cukilan / Ulir, (Gleuf)
  5. Tali Ikat, (touw ± 15 cm)

Clurit en de pencak Silat.

In Madura wordt heel veel aan pencak silat gedaan en wordt de clurit veel gebruikt. Aangezien de clurit veelzijdig is in het gebruiken wordt ook geleerd hoe een pencak silat beoefenaar altijd met een schoon geweten en een schoon hart de clurit weet te hanteren.

Oefenen met een clurit blijft gevaarlijk als je het gevaar niet kent.

Een verhaal over de clurit en de carok, een kort verhaal, het is alleen leuk om te weten en ik waarschuw voor diegene die in het bezit is van zo'n clurit in originele staat vanuit Indonesië. Wees er voorzichtig mee aangezien het erg scherp en puntig is. Ga niet onnodig ermee spelen. Mocht je een clurit interessant vinden en je wilt in je pencak silat stijl gaan oefenen ga dan met een guru of je eigen leraar trainen. Want trainen onder toezicht van een bekwaam leraar / guru is verantwoord en heel verstandig om met een clurit te oefenen. Als je nog nooit met een clurit hebt geoefend probeer het niet te wagen om het te doen het kan gevaarlijk zijn voor je eigen en voor je mede beoefenaar.

Berg een clurit zorgvuldig op en laat ze niet overal slingeren, denk erom dat ze erg scherp zijn en je kan iemand lelijk verwonden. Wees voorzichtig!

Hier eindigt mijn verhaal over de clurit en de carok. Als je toch naar Madura gaat vergeet niet als souvenir de batik naar huis mee te nemen. Het zijn mooie batik stoffen met heel aparte motieven. Madura heeft z'n eigen batik met eigen prachtige beschilderingen, echt ze zijn fantastisch.